Monitoring van digitale geletterdheid - meten is nog geen ontwikkeling

Wanneer vind je iemand eigenlijk digitaal geletterd? Met die vraag begonnen Fleur Papavoine (Npuls), Nienke Stumpel (Npuls) en Janice Thompson (MBO Utrecht) hun sessie ‘Digitale geletterdheid versterken: de rol van monitoring’ tijdens de SURF Onderwijsdagen. De antwoorden liepen uiteen. Van iemand die technisch handig is en weet op welke knop je moet drukken, tot iemand die goede vragen stelt, openstaat voor ontwikkelingen en anderen aan het denken zet.

Dat laatste spreekt mij wel aan. Digitale geletterdheid gaat wat mij betreft niet enkel over het kritisch kunnen gebruiken van technologie. Zeker met de ontwikkeling van AI gaat het ook over het vermogen na te denken over wat technologie betekent voor je vak en je onderwijs.

Maar hoe weet je eigenlijk waar je als instelling staat?

Waarom wil je meten?

Npuls onderzocht bij acht mbo-, hbo- en wo-instellingen hoe monitoring van digitale geletterdheid in de praktijk werkt. Daarbij werd onder andere gebruikgemaakt van de Monitor Leren en Lesgeven met ICT. Het ging daarbij niet om het meetinstrument zelf, maar veel meer over de vraag: waarom wil je meten en wat ga je daarna doen?
Janice Thompson liet dat zien aan de hand van de ervaringen van MBO Utrecht. Daar was de Monitor Leren en Lesgeven met ICT al eerder ingezet. In 2024 vulden slechts 70 van de ongeveer 350 docenten de monitor in. Dan heb je wel data, maar kun je daar niet zomaar conclusies voor teams aan verbinden. Bij een volgende meting besloten de i-coaches het daarom anders aan te pakken.

 MBO Utrecht sprak vervolgens vooraf af dat teams de resultaten zouden bespreken en samen een ontwikkelactie zouden kiezen. De uitkomsten konden daarmee bijvoorbeeld richting geven aan het professionaliseringsaanbod, waarbij de monitor geen eindpunt, maar een startpunt wordt.

 Geleerde lessen

Vanuit de pilots kwamen de volgende lessen naar voren

1. Visie: Bepaal als onderwijsinstelling gezamenlijk wat digitale geletterdheid voor jullie betekent en waar de focus ligt (bijvoorbeeld op AI of juist op iets anders).
2. Vraag en doel: Stel vooraf vast wat je precies met de monitor wilt bereiken, omdat het gekozen doel bepalend is voor de verdere aanpak.
3. Keuze instrument: Kies een meetinstrument dat past bij de doelgroep (bijvoorbeeld specifiek voor docenten, of breder voor alle onderwijsprofessionals).
4. Voorbereiding: Leg voor de start duidelijke afspraken vast over de planning, rollen, eigenaarschap en toegang tot de resultaten.
5. De uitrol: Denk goed na over hoe je de doelgroep benadert; een persoonlijke uitnodiging via de betrokken teamleider werkt bijvoorbeeld beter dan een algemene oproep.
6. Inzicht: Bespreek de verzamelde data en resultaten uit het dashboard gezamenlijk om te duiden waar de behoeften liggen.
7. Actie: Vertaal de opgedane inzichten naar concrete ontwikkelacties en professionaliseringsaanbod (zoals gerichte trainingen of workshops).
8. Evaluatie en borging: Plan het vervolg al voordat de monitor wordt uitgezet, evalueer of de acties effect hebben gehad en verbind dit cyclisch aan bestaande processen (zoals evaluatiegesprekken of teamdagen).

 Janice benoemde vanuit MBO Utrecht ook nog specifieke lessen uit haar eigen praktijk.

• Betrokkenheid bij de uitvoering: Dit vraagt om voldoende ruimte en invloed voor de uitvoerders (zoals i-coaches).
• Een herkenbaar doel: Een laagdrempelige uitleg met praktijkvoorbeelden helpt om het gesprek op gang te brengen en docenten de urgentie te laten voelen.
• Draagvlak op meerdere niveaus: Het vraagt om afstemming en gesprekken met zowel directeuren, teamleiders als docenten.
• Aandacht voor het vervolg: Het voorbereiden van wat je met de resultaten gaat doen verdient evenveel tijd en aandacht als de meting zelf.

Meten is weten?

Je ziet: meten op zich is niet zo interessant. Wat doe je er vervolgens mee doet wel. En dat herken ik ook uit het werken met data en learning analytics. Ik schrijf daar zelf regelmatig over in mijn blog over innovatie in het mbo. 
Data verzamelen is niet zo ingewikkeld. De echte vraag is hoe je van data naar inzicht, betekenis en uiteindelijk naar verbetering komt. Je kunt prima meten hoe digitaal geletterd medewerkers zijn. Je krijgt scores, percentages en dashboards. Maar uiteindelijk zegt dat nog niet zoveel als je niet het gesprek voert over wat je belangrijk vindt en welke ontwikkeling dan nodig is.

Dus vraag je voor een meting altijd af: Als we straks weten waar onze docenten staan, wat gaan we dan anders doen? Want meten om te weten is niet zo boeiend. Meten is nog geen ontwikkelen, daarvoor moet je ook iets met de uitkomst dóen.