MBO Congres: Wat leert China ons over de toekomst van ons onderwijs?

“Al tastend naar stenen steek je de rivier over.” Tijdens het Mbo congres 2026 haalde Ruben Terlou deze Chinese uitspraak aan om te laten zien hoe in China gewerkt wordt aan vernieuwing: niet vooraf alles dichttimmeren, maar gewoon beginnen, doen en onderweg leren. En technologie is daarbij hét hulpmiddel dat die oversteek mogelijk maakt.

Je kent Ruben vast van zijn VPRO-documentaires over China, waarin hij foto’s, persoonlijke verhalen en grote maatschappelijke thema’s samenbrengt. In Amersfoort nam hij ons mee door het China van nu en de nabije toekomst. En hoewel het verleidelijk is om vanuit ons Nederlandse perspectief meteen een oordeel klaar te hebben, hield Ruben ons vooral een spiegel voor. Als we naar China kijken, kijken we vanzelf ook naar hoe wij omgaan met verandering, technologie en de toekomst van ons onderwijs.

Maakbaarheid en het geloof in technologie

Ruben liet zien hoe snel China zich de afgelopen 25 jaar heeft ontwikkeld. Steden schieten uit de grond, bergen worden letterlijk verplaatst voor nieuwe miljoenensteden en het platteland verandert in een hoog tempo. In de Chinese cultuur zit een diep pragmatisme en het idee dat alles maakbaar is.
Dat zie je direct terug in hoe ze met technologie omgaan. Waar wij in Europa – vaak vanuit ethische twijfels of angst voor risico’s – eerst ‘drie jaar vergaderen en regels bedenken’ voordat we iets uitproberen, draaien ze het in China om. Ze stellen zich voor hoe de toekomst eruitziet en gaan vanaf dag één alvast zo leven. Ze testen innovaties op grote schaal, leren van fouten en sturen onderweg bij. 
Ruben gaf een voorbeeld dat als je met jouw auto onderweg bent en je een uur of twee hebt gereden de matrixborden boven de snelweg jou (op kenteken) aangeven dat je moet rusten. Op de volgende parkeerplaats graag of anders een boete. Vreemd? Of is dit ter bescherming van jezelf en anderen? En wat is het verschil met het verplichten van een autogordel in ons deel van de wereld?

Het ‘AI+ Educatie actieplan’ – verandering in de klas

Wat betekent die mentaliteit voor de scholen? In China heeft het ministerie van onderwijs beging 2026 het AI+ actieplan gelanceerd. En dat gaat best ver. AI-agents en interactieve avatars worden ingezet voor klassikale instructie, bijles en het ondersteunen van docenten bij hun lesvoorbereiding. Er zijn zelfs richtlijnen waarin een vast aantal uren AI-onderwijs verplicht is gesteld, ook op basisscholen. 
Uiteraard ook hier weer de discussie: ‘Kun je een leraar wel vervangen door AI?’ De reacties uit de zaal waren afwachtend en kritisch, maar in China kijken leerlingen en ouders hier heel anders naar. Technologie heeft hen de afgelopen decennia vooruitgang en welvaart gebracht. Ze zien AI niet als een bedreiging, maar als een hulpmiddel om verder te komen. Dus ook als vervanger van leraren in het onderwijs (in 2019 schreef ik dit blog over het vervangen van docenten door AI).

Centrale sturing versus onze studiekeuzevrijheid

Een ander opvallend punt dat Ruben noemde is de koppeling tussen onderwijs en de nationale industriële politiek. China stemt het onderwijsaanbod direct af op wat het land in de toekomst nodig heeft: engineers, robotica-experts en AI-specialisten. Opleidingen die niet meer aansluiten bij de economische behoefte worden verkort of geschrapt. Een groot verschil met onze Nederlandse aanpak. Wij hechten aan individuele vrijheid en studiekeuzevrijheid.

De keerzijde: Tang ping en de prestatiedruk

Toch is het beeld niet alleen maar positief. Ruben liet ook de schaduwkanten zien van deze snelle technologische stroomversnelling. De enorme prestatiedruk op jongeren leidt tot een tegenbeweging die Tang ping (lying flat) wordt genoemd. Jongeren die de ratrace niet meer trekken, besluiten simpelweg ‘plat te gaan liggen’ en te stoppen met meedoen aan het systeem.
Daarnaast raakt de inzet van surveillance (zoals gezichtsherkenning bij rood licht of het monitoren van aandacht in de klas) direct aan het spanningsveld tussen individu en collectief. Waar wij onze individuele autonomie beschermen, kiest China voor de groep — met soms vergaande sociale controle tot gevolg.

Wat kunnen wij hiervan meenemen in het mbo?

De keynote van Ruben Terlou was geen pleidooi om het Chinese systeem over te nemen. Dat moeten we ook niet willen, maar het daagt ons wel uit om naar onze eigen gewoontes te kijken. Als we kijken naar de opkomst van AI en de veranderende arbeidsmarkt, moeten we ons afvragen of we wel kunnen blijven afwachten en vergaderen over wat er mis kan gaan met AI in het onderwijs. We moeten juist durven om al tastend de rivier over te steken, te experimenteren en onze studenten én docenten nu al voor te bereiden op de praktijk van morgen. We hoeven onze heilige publieke waarden daarbij niet overboord te gooien. Maar wat meer van die durf kunnen we in het mbo soms best goed gebruiken. We kunnen daarbij meer dan we denken. ‘Als hij op de juiste plek in de wind staat, kan zelfs een varken vliegen’.